AİHM

AİHM Nedir?

AİHM (Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi), Avrupa Konseyi bünyesinde Strazburg'da görev yapan ve 1950 tarihli Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nde (AİHS) tanınan hak ve özgürlüklerin taraf devletlerce ihlal edildiği iddialarını inceleyen uluslararası bir yargı organıdır. Türkiye, Sözleşmeyi 1954'te onaylamış, bireysel başvuru hakkını 1987'de, mahkemenin zorunlu yargı yetkisini ise 1990'da kabul etmiştir. AİHM kararları taraf devlet için bağlayıcıdır; uygulanması Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi tarafından izlenir.

Başvuru Şartları ve İşleyiş

AİHM'e bireysel başvuru yapılabilmesi için iç hukuk yollarının tüketilmiş olması ve nihai iç karardan itibaren dört aylık süre içinde başvurulması gerekir (16 No'lu Protokol sonrası süre altı aydan dört aya indirilmiştir). Başvuru, Sözleşme veya ek protokollerinde tanınan bir hakkın taraf devletçe ihlal edildiği iddiasını içermelidir; örneğin yaşam hakkı (m. 2), işkence yasağı (m. 3), adil yargılanma hakkı (m. 6), özel hayatın gizliliği (m. 8), ifade özgürlüğü (m. 10) gibi. Başvurular önce kabul edilebilirlik süzgecinden geçer; kabul edilenler daire ya da Büyük Daire tarafından esastan incelenir.

Avukatlar İçin Pratik İpucu

Türkiye'de iç hukukun tüketilmesi yolu kural olarak Anayasa Mahkemesi'ne yapılan bireysel başvurudan geçer; AYM kararından sonraki dört ay AİHM süresinin başlangıcıdır. AİHM kararlarına HUDOC veritabanından erişilebilir; karara atıf yapılırken başvuru numarası, taraf isimleri ve karar tarihi belirtilmelidir. AİHM içtihatları Anayasa Mahkemesi'nin temel hak yorumlarında doğrudan referans alındığından, ulusal yargılamada da pilot kararlar (örneğin tutukluluk, ifade özgürlüğü, mülkiyet hakkı) güçlü argümantasyon dayanağı sağlar.