Tahkikat
Yargılamanın taraflarca ileri sürülen vakıaların ve delillerin mahkemece incelendiği aşamadır. HMK'da dilekçeler aşamasından sonra ve tahkikatın sona ermesinden önceki süreci kapsar.
Tahkikat Nedir?
Tahkikat; hukuk yargılamasında dilekçelerin teatisi ve ön inceleme aşamalarından sonra başlayan, tarafların ileri sürdüğü çekişmeli vakıaların delillerle aydınlatıldığı asıl yargılama evresidir. Hukuki dayanağı 6100 sayılı HMK m. 143-186 arasında düzenlenmiştir. Mahkeme, ön inceleme tutanağına geçirilen çekişmeli vakıaları esas alır ve bu vakıalara ilişkin delilleri toplayıp değerlendirir. Tahkikat sona erdiğinde sözlü yargılama aşamasına geçilir ve hüküm kurulur.
Tahkikat Aşamasında Yapılan İşlemler
Tahkikatta mahkeme; tanık dinleme, bilirkişi raporu alma, keşif yapma, isticvap (tarafın bizzat dinlenmesi), belge inceleme, yemin teklifi gibi delil işlemlerini yürütür. Taraflar süresinde sundukları delillere dayanır; HMK m. 145 uyarınca süresinde sunulmayan delil ancak istisnai hâllerde tahkikat sırasında ileri sürülebilir. Iddia ve savunmanın değiştirilmesi yasağı (m. 141) tahkikat aşamasında kuvvetli biçimde işler; ancak tahkikatın sona ermesine kadar ıslah yoluyla bir kez talepte değişiklik yapılabilir (m. 176-178).
Sık Karşılaşılan Sorunlar
Pratikte en sık karşılaşılan sorunlar; süresinde sunulmayan delillerin mahkemece reddedilmesi, tanık listesinin geç verilmesi, bilirkişi raporuna karşı süresinde itiraz edilmemesi ve ıslah hakkının yerinde kullanılmamasıdır. Bilirkişi raporuna iki haftalık itiraz süresi (m. 281) kaçırılırsa rapora dayalı hüküm büyük ölçüde kesinleşmiş kabul edilir. Avukat tahkikat sürecinde her duruşma öncesi UYAP üzerinden yeni belge ve raporları takip etmeli, tutanaklara geçirilmesini istediği beyanları açıkça ifade etmeli ve ara kararların gereğini süresinde yerine getirmelidir; aksi hâlde HMK m. 320 uyarınca yargılamayı uzatma sebebi olarak değerlendirilebilir.