Asliye Hukuk Mahkemesi
Sulh hukuk mahkemelerinin görev alanı dışında kalan tüm hukuki uyuşmazlıklara ilk derece mahkemesi sıfatıyla bakan genel görevli mahkemedir.
Asliye Hukuk Mahkemesi Nedir?
Asliye hukuk mahkemesi, adli yargı kolundaki ilk derece hukuk mahkemelerinin genel görevli olanıdır. Yasal dayanağı 5235 sayılı Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun'un 6. maddesi ile HMK'nın görev kurallarıdır. HMK m. 2 uyarınca dava konusunun değer ve miktarına bakılmaksızın malvarlığı haklarına ilişkin davalar ile şahıs varlığına ilişkin davalarda kural olarak görevli olan mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Sulh hukuk mahkemesi ya da özel görevli mahkemeler (iş, aile, ticaret, tüketici gibi) için açık bir kanuni düzenleme bulunmadığı sürece dava asliye hukukta görülür.
Görev Alanı ve İşleyiş
Asliye hukuk mahkemesi; tapu iptali ve tescili, men-i müdahale, ortaklığın giderilmesi (paydaşlık değil iştirak hâlinde), haksız fiilden doğan tazminat, alacak, sözleşme uyuşmazlıkları, marka ve ticaret unvanı dışındaki bazı sınai mülkiyet uyuşmazlıkları gibi geniş bir yelpazede dava görür. Yargılama tek hâkimle yürütülür ve kural olarak yazılı yargılama usulü uygulanır. Dilekçeler aşaması, ön inceleme, tahkikat ve hüküm sırasıyla işler. Asliye hukuk mahkemesi kararlarına karşı istinaf yolu BAM hukuk dairelerine, oradan da temyiz yolu Yargıtay hukuk dairelerine açıktır.
Avukatlar İçin Pratik İpucu
Bir uyuşmazlığın asliye hukuka mı yoksa özel görevli (iş, aile, ticaret, tüketici) bir mahkemeye mi gideceği yanlış belirlenirse görevsizlik kararı çıkar ve dava süreleri uzar. Bu nedenle dava açmadan önce HMK görev kuralları ile özel kanunların görev hükümleri (örneğin İş Mahkemeleri Kanunu, Aile Mahkemelerinin Kuruluş Kanunu, TTK) titizlikle kontrol edilmelidir. Dava değeri ve hukuki nitelendirme, görevli mahkemeyi belirlemede en kritik iki unsurdur.